Kolorektal Kanser Riski Nedir?

Kalýn barsak kanseri ABD�de en sýk görülen kanserler arasýnda ikinci sýradadýr. Bu kansere yakalanma riski 20�de birdir. Yakýn kan baðý olan akrabalarýnda kanser ya da polip saptanan kiþiler risk daha da artmaktadýr. Memesinde, uterusunda (rahminde) veya overinde kanser olan kiþilerde de risk artmýþtýr. Ülseratif kolit, Crohn gibi yaygýn enflamatuar barsak hastalýðý olanlarda da risk yüksektir.

Tarama ve Takip Nedir?

Kalýn barsaklarýn birçok polip ve kanserleri çok büyümedikçe belirti vermezler. Taramalar herhangi bir hastalýk belirtisi olmayan kiþilerde hastalýðýn veya hastalýða dönüþebilecek durumlarýn olup olmadýðýný araþtýran bir veya birden fazla testtir. Taramalarýn amacý hastalýk potansiyelini veya erken hastalýk durumlarýný saptamaktýr. Takip ise geçmiþte kalýn barsak kanseri tanýsý konulmuþ veya artmýþ kanser riski olan kiþileri testler ile incelemektir. Bu grupta bulunanlarýn kansere yakalanma riskleri fazla olduðu için daha sýk aralýklarla ve daha ciddi araþtýrýlmalýdýr.

Testler Neden Yapýlmalýdýr?

Kalýn barsak kanserleri sessiz seyreder. Kanama ve aðrý belirtilerinin baþladýðý ilerlemiþ safhaya kadar bir çok hasta belirti vermez. Belirtilerin baþladýðý dönemde de genellikle tedavi ile kanserden kurtulma þansý azalmýþ olur. Belirtiler baþladýktan sonra kalýn barsak kanserinden kurtulma þansý %50 kadardýr. Diðer taraftan kanser semptomlar baþlamadan önceki erken safhada saptanýr ve tedavi edilirse hastalýktan %80 oranýnda kurtulabilinir. Kolon kanserlerinin çoðu iyi huylu (benign) bir polip þeklinde baþlarlar. Polip çýkarýldýðýnda kanser geliþmesi önlenmiþ olur ve major cerrahi giriþimlere gerek kalmaz.

Hangi Tarama Testleri Yapýlmalýdýr?

Kalýn barsak kanserleri için kullanýlan en basit tarama testi gaitada gizli kan aramadýr. Basit ve ucuz bir arama testidir. Bu test yalnýz tetkik zamanýnda kanayan polip ve kanserleri saptar. Kanserlerin %50�si, poliplerin %10�u testte saptanabilecek þekilde kanarlar. Bu nedenle polip ve kanserlerin yeterince tetspit edilmesi için daha baþka tarama testleri yapýlmalýdýr.

Flexibl sigmoidoskopi kolonun son 1/3 distal kýsmý ile rektumun içini direkt olarak deðerlendirmeye yarayan bir testtir. Kolorektal polip ve kanserlerin çoðu bu kýsýmda bulunur. Flexibl sigmoidoskopi gaitada gizli kan ile kombine edildiðinde kanser ve poliplerin çoðu yakalanabilir.

Flexibl sigmoidoskopide polip veya kanser yakalandýðýnda veya kolorektal kanser geliþme riski yüksek hastalarda kalýn barsaklarýn tümünü direkt olarak deðerlendirmek için kolonoskopi güvenli ve etkili bir yöntemdir. Kolonoskopi ile lezyonlar saptandýktan sonra biopsiler alýnabilir ve polipler çýkartýlabilir.

Taramalar Ne Zaman ve Ne Sýklýkta Yapýlmalýdýr?

Herhangi bir saptanmýþ riski olmayanlarda 40 yaþýnda baþlayan, yýlda bir yapýlan rektal tuþe ve gaitada gizli kan testi yeterlidir. 50 yaþ ve üzerinde ise 5 yýlda bir flexibl sigmoidoskopi gerekir.

Aþaðýdaki yüksek risk gruplarýnda takip gereklidir:

• Herhangi bir prekanseröz polip saptanýp çýkartýlan kiþiler ilk muayeneden 1-3 yýl sonra kolonoskopi yaptýrmalýdýrlar.
  Kardeþ, ana-baba, çocuðu gibi yakýn akrabasý olan kiþilerde kanser veya prekanseröz lezyon saptanmýþsa bu kiþiler de taramaya alýnmalý ve bu tarama iþlemleri 40 yaþýndan itibaren baþlamalýdýr.

• Bir çok yakýn akrabasýnda ve birçok generasyonda kolorektal kanser bulunanlar, özellikle kanser erken yaþlarda oluþmuþsa genetik inceleme yapýlmalý, özellikle herediter nonpolpozis kolorektal kanser açýsýndan genetik testler yapýlmalýdýr. Ailesel öyküsü olan kiþiler 20-30 yaþlarýndan itibaren her 2 senede bir, 40 yaþýndan sonra ise her sene kolonoskopi yaptýrmalýdýr.

• Ailesinde familial adenomatöz polipozis gibi genetik geçiþli bir hastalýðý olanlar danýþmanlýk almalýlar ve bu hastalýða ait genleri taþýyýp taþýmadýklarýný anlamak için genetik testlerle incelenmelilerdir. Bu geni taþýyanlar ile genetik deðerlendirilmesi tam yapýlamayanlara ergenlikten baþlayarak yýlda bir kez flexibl sigmoidoskopi yapýlmalýdýr. Polipozis saptanýrsa total kolektomi gerekliliði tartýþýlmalýdýr.

• Özgeçmiþinde kolorektal kanser öyküsü olanlar kanserin saptanýp çýkarýlmasýndan bir sene sonra kolonoskopi ile deðerlendirilmelidir. Bu muayene normal ise 3 yýlda bir muayene tekrarý gereklidir.

• 8 veya daha fazla süreden beri ileri derecede inflamatuar barsak hastalýðý olanlar senede 1 veya 2 senede bir kolonoskopi yaptýrmalýdýrlar.

• Öz geçmiþinde meme veya genital kanser (over veya uterus) öyküsü olanlarda yaþam boyu kolon kanseri geliþme riski %15�tir ( 6�da 1). Bu hastalar 40 yaþýndan sonra her 5 senede bir kolonoskopi yaptýrmalýdýrlar.